| No: 04 | Nisan2007 |
DEMİR EKSİKLİĞİ
DEMİR EKSİKLİĞİ VE ANEMİ Demir eksikliği dünyadaki en yaygın besinsel eksikliklerden birisi olup olup kırmızı kan hücreleri ve içeriğindeki hemoglobinin beklenen düzeyin altına inmesine ve bunun sonucunda “anemi” denilen hastalığa neden olmaktadır. Vücuttaki doku ve hücrelerin fonksiyonlarını tam olarak yerine getirebilmesi oksijenin bu doku ve hücrelerine gereken miktarda ulaşmasına bağlıdır. Yetişkinlerde demir ihtiyacı ortalama olarak erkekler için 8.7 mg, kadınlar için 14.8 mg’dır. Demir depolarındaki azalmanın sonucu olan anemi kademeli olarak gerçekleşir:
Demir eksikliği/ anemi belirtileri Yorgunluk, uyuşukluk, baş dönmesi gibi belirtileri olmakla birlikte bu şikayetler spesifik olmadıkları için hastalığın teşhisinde fazla etkili olamamaktadırlar. BESLENME Demir içeren gıdalar Kırmızı et en zengin demir kaynaklarından birisidir. Hayvansal kaynaklı gıdalardaki demirin emilimi vücutta hızla gerçekleşir. Mercimek ve fasulye gibi bakliyatlar, kurutulmuş meyveler, yeşil yapraklı sebzeler, yağlı bitki tohumları ve zenginleştirilmiş kahvaltılık hububatlar da demir içermekle beraber vücut tarafından emilmeleri hayvansal kaynaklı gıdalarda olduğu gibi kolaylıkla gerçekleşmez.
Karaciğer zengin bir demir kaynağı olmasına rağmen, yüksek düzeyde A vitamini içerdiği için sıklıkla (haftada bir) alınması hamilelere, osteoporoz riski taşıyan bayanlara ve yaşlılara tavsiye edilmez. http://www.eatwell.gov.uk/healthydiet/nutritionessentials/vitaminsandminerals/vitamina/ Demir Emilimi Yemeklerde ve yemekten sonraki yarım saatlik süreçte çay ve kahve içilmemesi tavsiye edilmektedir. Bunun nedeni çay ve kahvede bulunan polifenol adlı bileşiklerin gıdalardan absorbe edilen demir miktarını azaltmasıdır. Bunun yanında C vitamini demir emilimini arttırmaktadır. Yemekte içilen bir bardak portakal suyu ya da brokoli, Brüksel lahanası, yeşil biber, patates gibi sebzelerin vücudun gıdadan aldığı demir miktarını arttırdığı düşünülmektedir. Dünyada ve Türkiye’de Anemi Anemi (kansızlık) kan hastalıklarında en sık rastlanılan belirti olup kandaki Hemoglobin (Hb) düzeyinin beklenenden daha düşük çıkmasına denir. Anemi nedenleri arasında %90 ile demir eksikliği anemisi ilk sırayı almaktadır. Dünyada erkeklerin ortalama yüzde 20'si kadınların yüzde 35'i,gebe kadınların %50 si çocukların ise yüzde 40'ı anemiktir. Gelişmiş ülkelerde 0-5 yaş arası çocuklarda kansızlık yüzde 4-20 iken az gelişmiş ülkelerde aynı yaş grubunda kansızlık oranı yüzde 80'lere kadar çıkmakta, ülkemizde ise bu oran %50 civarındadır.Demir eksikliği tüm yaş gruplarında özellikle 6-24 aylar arasında bebek ve çocuklarda aneminin en yaygın nedeni olarak kabul edilmektedir. Risk Altındaki Gruplar Temel olarak üç ana gruba ayrılan faktörlerin bir arada bulunması demir eksikliği riskini arttırmaktadır:
Demir eksikliğinin testlerle belirlenmesi Serum ferritin Serum ferritin hem demir eksikliği hem de demir fazlalığını belirleyen oldukça hassas bir testtir. Günlük demir alımı miktarlarındaki dalgalanmalardan etkilenmez. En önemli özelliği demir eksikliği ve fazlalığının neden olduğu klinik etkilerle korelasyon göstermesidir. Serum ferritin düzeyinin 15- 16 ug/L’nin altında olması hastada demir eksikliği olduğunu gösterir. Kan Sayımı Demir eksikliğinin meydana getirdiği karakteristik değişimler şunlardır:
Kaynak |
Demir vücutta önemli işlevleri olan bir maddedir. Hemoglobin kırmızı kan hücreleri (eritrosit) lere rengini veren ve oksijenin kanda taşınmasını sağlayan bir proteindir. Demir ise hemoglobinin temel yapısına giren bir elementtir. Akciğerlerde alınan oksijenin hemoglobine bağlanarak dokulara aktarılmasında büyük önem taşır.