SALMONELLOSIS

Salmonellosis en yaygın ve geniş ölçüde yayılmış gıda kaynaklı hastalıklardan birisidir. Kamu sağlığı açısından ciddi bir tehdit oluşturmaktadır ve pekçok ülkede ciddi ekonomik zararlara yol açmaktadır. Her yıl dünya genelinde insanlara ait milyonlarca vaka rapor edilmekte ve hastalık binlerce ölüme neden olmaktadır.

Nedeni/Gıda Kaynakları

Salmonellosis, Salmonella cinsine ait bakterilerden kaynaklanmaktadır. Bu cinsin 2,500'den fazla serotipi bulunmakta olup Salmonella typhimurium ve Salmonella enteritidis en bilinen türlerdir. Salmonellosis genellikle kontamine olmuş ve uygun pişirilmemiş ya da çiğ haldeki hayvansal kaynaklı gıdaların tüketilmesi sonucunda ortaya çıkmaktadır. Hayvansal kaynaklı gıdalar grubunda kümes hayvanı eti ve diğer etler, yumurta ve çiğ süt yer almaktadır. Bunun yanında kontamine su ile yıkanan ya da sulanan sebzeler de enfeksiyona neden olabilmektedir. Buzdolabı sıcaklığında canlı kalan organizma uygun pişirme ve pastörizasyon ile yok edilebilmektedir. Pişmiş gıdalar çiğ gıdalarla çapraz kontaminasyona uğrayabilmekte ya da hijyenik olmayan teknikler sonucunda gıda hastalığa neden olabilmektedir.
Kümes hayvanı eti ve yumurta yüksek risk taşıyan gıdalardır. Yumurta kaynaklı salmonellosis kabuğun fekal kontaminasyonu sonucunda bulaşmaktadır. Nadir olarak S. enteritidis dıştan sağlıklı görünen tavukların yumurtalığını enfekte ederek yumurtanın kabuk oluşumundan önce kontamine olmasına neden olabilmektedir.

Tespiti

Salmonella bakterisi dışkı kültürlerinde bulunmuştur. Kan kültürleri ender olarak pozitif olup, Salmonella gastroenteritisin bulunduğu yetişkinlerden %5'inde bakteremi ortaya çıkmakta kalbe (endokardit), dalağa, kemiklere (osteomiyelit) ve eklemlere (reaktif eklem iltihabı) hematojen yayılma gerçekleşmektedir.

Belirtileri

İnsanlarda salmonellosis akut ateşlenme, karın ağrısı, ishal, mide bulantısı ve bazen kusma ile karakterize edilmektedir. Çok genç ve çok yaşlı bireylere ait bazı vakalarda hastalığın neden olduğu susuz kalma şiddetli ve yaşamı tehdit edici boyutta olabilmektedir. Uzun süreli hastalıklar ve ölümlerin küçük bir kısmı salmonellosis vakalarıyla ilişkilendirilebilmektedir. Belirtiler genelde sindirimi takip eden 12- 72 saat sonunda ortaya çıkmaktadır.

Tedavi

Salmonella enfeksiyonları genellikle 5- 7 gün içerisinde ortadan kalkmaktadır ve hasta aşırı derecede susuz kalmadığı ya da enfeksiyon bağırsaklardan yayılmadığı takdirde tedavi gerektirmemektedir. Şiddetli ishal durumunda damar içi sıvılarla su takviyesi gerekebilmektedir. Enfeksiyon bağırsaklardan yayılmamışsa antibiyotik kullanımı gerekmemektedir. Yayılma varsa ampisilin, gentamisin, trimetoprim/sülfametoksazol ya da siprofloksasin tedavide kullanılabilecek antibiyotiklerdir. Ne yazık ki hayvanların büyümelerine katkıda bulunmak amacıyla yemlerde antibiyotik kullanılması bazı Salmonella bakterilerinin antibiyotiğe direnç kazanmasına neden olmuştur.

Önlemler

• Kümes hayvanı eti, kıyma ve yumurtayı tüketmeden önce iyice pişirin. Çiğ yumurta ya da çiğ pastörize edilmemiş süt içeren gıdaları kesinlikle tüketmeyin.
• Gittiğiniz bir restoranda servis edilen et, kümes hayvanı eti ya da yumurta yeterince pişmemişse, o yemeği gerektiği gibi pişirilmesi için mutfağa göndermekten çekinmeyin.
  
• Çiğ et ya da kümes hayvanı eti ile temas eden ellerinizi, mutfaktaki çalışma yüzeylerini ve kapları vakit geçirmeden su ve sabunla yıkayın.
  
• Bebekler, çocuklar, yaşlılar ve bağışıklığı tehlikeye girmiş diğer bireyler için hazırlanan yemekler konusunda özellikle dikkatli olun.
  
• Sürüngen ve kuşlar genellikle Salmonella barındırırlar. Bu nedenle bu hayvanlara dokunduktan ya da evcil hayvan pisliğine temas ettikten sonra ellerinizi mutlaka sabunla yıkayın.
  
• Sürüngenlerle (kaplumbağalar, iguanalar, diğer kertenkeleler, yılanlar) doğrudan hatta doğrudan olmaksızın temas etmekten kaçının. Aynı şey bebekler ve bağışıklığı tehlikeye girmiş bireyler için de geçerlidir.
  
• Et ya da çiğ kümes hayvanı eti ile çalışırken aynı anda bir bebekle meşgul olmayın.
  
• Yeni doğan bebekler için anne sütü en güvenli gıdadır. Emzirme salmonellosis ve beraberinde pek çok sağlık sorununu önlemektedir.

Yasama

Avrupa Parlamentosu ve Meclisi'nin 2160/2003 sayılı ve 17 Kasım 2003 tarihli Salmonella ve diğer gıda kaynaklı zoonotik hastalıkların kontrolü hakkındaki Yönetmeliği'ni görmek için tıklayınız.

Referans

http://www.euro.who.int/foodsafety/Microbiological/20070516_3
http://www.eufic.org/article/en/food-safety-quality/animal-health/expid/review-animal-diseases/
http://www.about-salmonella.com/
http://www.cdc.gov/ncidod/dbmd/diseaseinfo/salmonellosis_g.htm

Geri