ŞİGELLOZ (SHIGELLOSIS)

Şigelloz, ya da diğer adıyla basilli dizanteri, Shigella dysenteriae, Shigella flexneri, Shigella boydii ve Shigella sonnei olmak üzere 4 Shigella bakterisinin neden olduğu bir hastalıktır. Hastalık virülant Shigella organizmalarının yapışarak intestinal mukozadaki epitel hücrelerin içine nüfuz etmesiyle ortaya çıkmaktadır. Hastalık etkeni vücuda girdikten sonra hücre içinde hızla çoğalarak yakındaki epitel hücrelere de yayılmak suretiyle dokularda hasara neden olmaktadır. Bu bakterinin bazı suşları enterotoksin ve E.coli O157:H7 verotoksinine çok benzeyen Shiga toksini üretmektedirler.

Nedeni/ Gıda Kaynakları

İnsan dışkısı ile kontamine olmuş içme suları, yüzme havuzları gibi hijyen koşullarının sağlanmasının zor olduğu genel kullanım alanları ve kontamine olmuş gıdalar başlıca şigelloz nedenleridir.

Vakaların yaklaşık %20'sinde şigelloz kontamine gıda ve sular yoluyla bulaşmaktadır. Kontaminasyonun kaynağı genellikle gıdayı hazırlayan kişi olmakla beraber kontaminasyon bazen proses öncesinde gerçekleşmektedir. İçme suyunun Shigella ile kontaminasyonu gelişmekte olan dünya için önemli bir sorundur.

Salatalar (patates, ton balığı, karides, makarna, tavuk), çiğ sebzeler, süt ve süt ürünleri ve kanatlı eti hastalıkla ilgili dikkat edilmesi gereken gıdalardır. Bu gıdaların kontaminasyonu fekal- oral yolla olmaktadır.

Tespiti

Shigella'nın hastalık kaynağı olduğunun belirlenmesinde enfekte olmuş kişiye ait dışkıda bakterinin tespitini hedefleyen laboratuar testleri uygulanmaktadır. Shigella normal bir bağırsak bakterisi olmamakla beraber bazen kültür testleri yanlışlıkla negatif çıkabilmektedir. Normal bağırsak bakterilerine benzerliği nedeniyle dışkı numunesinden izole edilmesi bir bakıma zordur.

Shigella gibi gıda kaynaklı patojenlerin gıda örneklerinde tespiti için yeni yöntemler geliştirilmektedir. Bu testler söz konusu organizmaya özgü RNA parçasının tespiti prensibine dayanmaktadır.

Belirtileri

İshal, ateş, kramp şeklinde karın ağrıları Shigella enfeksiyonunun başlıca belirtileridir. Hastalık hafiften çok şiddetli ishale uzanan bir aralıkta seyredebilir. İshal %25-50 kanlı olup genelde mukus içermektedir. Tıpta "tenesmus" olarak adlandırılan rektal spazmlar yaygın olarak görülür. İnkübasyon periyodu 12 saat- 6 gün olup genellikle maruz kalmayı takiben 1- 2 gün içerisinde ortaya çıkmaktadır. Su kaybı Shigella enfeksiyonunun önemli belirtilerinden birisidir.

Tedavi

Şigelloz çoğunlukla antibiyotiklerle tedavi edilebilmektedir. Ampisilin, trimetoprim/ sülfametoksazol, nalidiksik asit ya da siprofloksasin tedavi amacıyla kullanılan antibiyotiklerdir. Uygun tedavi hastanın dışkısında bulunabilecek Shigella bakterisini öldürmekte ve hastalık süresini kısaltmaktadır. Ne yazık ki, bazı Shigella bakterileri antibiyotiğe direnç geliştirmişlerdir ve antibiyotik kullanımı gelecekte bu türleri sadece daha dirençli hale getirmektedir.

Önlemler

• Özellikle tuvaleti kullandıktan ve bebek bezi değiştirdikten sonra, yemek ve içecek hazırlamadan önce eller sabunla düzenli olarak yıkanmalıdır.
  
• İshal olan küçük çocuklar iyileşene kadar bakım evlerine gönderilmemelidir.
  
• Yüzme havuzlarında Shigella'yı öldürmek için klor seviyesi en az 0.5 ppm'de tutulmalıdır.
  
• Yüzme alanlarına yakın çok sayıda tuvalet bulunması suyun kontaminasyonunu engelleyecektir.
  
• İshal olan kişiler başkalarına yemek hazırlamamalıdır.
  
• Temel gıda güvenliği uygulamaları şigellozun önlenmesinde etkilidir. Örneğin pişirme sırasında ısı etkisi ile Shigella ölmektedir.
  
• Klorlanmış (çoğunlukla musluk suyu) ya da ozonla muamele edilmiş (çoğunlukla şişe suyu) sular içilmelidir. Çünkü bu uygulamalar sudaki patojen bakterileri yok etmektedir.
  
• Sadece pastörize/sterilize edilmiş süt ürünlerini tüketilmelidir.
  
• Seyahat sırasında alınacak basit önlemler şigellozun engellenmesinde önemli rol oynamaktadır: "kaynat, pişir, kabuğunu soy ve hastalığı unut".
  
• Cam ya da teneke kutularda sağlığa uygun koşullarda ambalajlanmış ya da kahve gibi kaynatılmış içecekler tüketilmelidir.
  
• İçeceklerde buz kullanılmamalıdır.

Referans
http://www.hpa.org.uk/infections/topics_az/shigella/menu.htm
www.cfsan.fda.gov/~mow/chap19.html
http://www.about-shigella.com/
http://www.cdc.gov/ncidod/DBMD/diseaseinfo/Şigelloz_g.htm

Geri