EFSA Kontaminantlar Paneli (CONTAM) sebzelerde bulunan nitratın sağlık üzerindeki olumlu ve olumsuz etkilerini değerlendirmiştir ve meyve ve sebzelerin aşırı tüketilmesi ile nitrata fazlasıyla maruz kalmanın insan sağlığı üzerinde potansiyel bir risk oluşturduğunu düşünmektedir.

Sebze ve meyveler, dengeli ve sağlıklı beslenme için önemli bileşenlerdir ve günlük olarak yeterli miktarlarda tüketildikleri takdirde bazı hastalıkların ortaya çıkmasında engelleyici bir faktör olmaktadır. Panel, bir insanın günde ortalama 400 g meyve ve sebze yemesi gerektiğini söylerken, nitrat açısından Kabul Edilebilir Günlük Alım Miktarının (ADI) aşılmaması gerektiğini vurgulamaktadır. Yine Panel tarafından, bir insanın tükettiği ortalama 400 g meyve ve sebzenin büyük bir kısmının, nitrat açısından daha zengin olan sebzelerden oluştuğu açıklanmaktadır. Avrupa Birliği'nin yeşil yapraklı sebzeleri sıklıkla tüketen küçük bir kısmının (%2.5) nitrat için Kabul Edilebilir Günlük Alım Miktarını aştığını açıklamaktadır.

Avrupa Komisyonu'ndan gelen rica ile EFSA, tüketiciler için sebzelerde bulunan nitratın riskleri, sağlığa zararları ve faydaları arasındaki dengeyi gözlemleyebilmek için bilimsel bir görüş üzerinde çalışmaya başlamıştır. EFSA CONTAM Paneli, NDA Paneli (EFSA Diyet ürünleri, Beslenme ve Alerji Paneli) üyelerini de içeren uzman bir gruptan oluşmaktadır. Epidemiyoloji çalışmaları, beslenme ile ya da su tüketimi ile nitrat alımının kanser riskini tetiklediği görüşlerini desteklememektedir. Ancak, insan vücudunda nitrat, nitrit ve nitrit oksit gibi sağlık sorunlarına yol açabilen çeşitli bileşenlere dönüşmektedir.

EFSA Kontaminantlar Paneli başkanı Josef Schlatter, görüş hakkındaki yorumlarını şu şekilde dile getirmektedir: "Sebzelerdeki nitrata maruz kalmanın hem faydalarını hem de zararlarını değerlendirdik ve nitratın faydalarının üstün geldiğini gözlemledik."

Nitratın temel kaynağı sebzeler olmakla birlikte, kırmızı et ve içme sularında da bulunmaktadır, fakat tüm nitrat alımının yarısı ya da üçte ikisi kadarı sebze ve meyvelerden sağlanmaktadır. Nitrat, sebzelerin pek çoğunda değişik miktarlarda bulunmaktadır fakat beslenme açısından en zengin nitrat kaynağı yeşil yapraklı sebzelerdir. Ispanak, marul gibi yeşil yapraklı sebzeler en yüksek nitrat içeriğine sahip olanlardır. Sebzelerin nitrat içeriği, kullanılan gübre çeşidi, sebzenin güneşe ne kadar maruz kaldığı gibi faktörlere bağlı olarak değişiklik gösterebilmektedir (Örneğin, Kuzey Avrupa'da yetişen sebzelerdeki nitrat içeriği daha fazladır). Görüşe göre, vejetaryenler ve aşırı vejetaryenlerin (etin yani sıra süt ve süt ürünleri de yemeyen) ADI değerini aşmadıkları düşünülmektedir, çünkü protein ihtiyaçlarını nitrat içeriği düşük hububat, fındık ve baklagiller ile karşılamaktadırlar.

Ispanak gibi sebzeler için AB düzenlemelerinde maksimum nitrat seviyeleri belirlenmiştir. Üye ülkelerden gelen bilgilere göre yapraklı sebzeler grubundan roka, en yüksek nitrat seviyesine sahip sebzedir. Örneğin, günde 47 gramdan daha fazla roka tüketen insanlar, diğer nitrat kaynağı gıdaları tüketmeseler dahi ADI değerini aşmış olacaktırlar. EFSA, bu seviyelerde roka tüketimi ile ADI değerini geçmenin uzun periyotlarda gerçekleşmiyor olduğundan dolayı bir sağlık sorununa yol açmayacağına da dikkat çekmektedir.

CONTAM Paneli, nitrat alımlarındaki azalmanın yıkama, soyma ve/veya pişirme gibi tüketiciler için güven sağlayan işlemlerin sonucu sağlandığını vurgulamaktadır.

Kaynak

Geri